Aansprakelijkheid uitsluiten in de algemene voorwaarden (exoneratiebeding)

Als leverancier van producten of diensten kun je aansprakelijk worden gehouden wanneer men schade lijdt door het gebruik van dit product of deze dienst. Dit wil je voorkomen en het recht biedt hier ook mogelijkheden toe. Door middel van een exoneratiebeding in het contract kun je jouw aansprakelijkheid beperken of geheel uitsluiten.

Omdat het onpraktisch is om bij iedere overeenkomst over dit beding te onderhandelen en opnieuw te formuleren is het ook mogelijk om het exoneratiebeding in de algemene voorwaarden op te nemen. Hier zitten echter wel haken en ogen aan. Wat zijn de mogelijkheden voor een exoneratiebeding in de algemene voorwaarden? En waar liggen de grenzen bij het uitsluiten van aansprakelijkheid?

Grijze lijst

Bij de consumentenovereenkomst wordt voorop gesteld dat de consument een zwakkere partij is. De wetgever probeert deze zwakkere partij zo goed mogelijk te beschermen. Hierom staan in de wet mogelijke algemene voorwaarden opgesomd die, in een consumentenovereenkomst, als onredelijk bezwarend zijn aan te merken.

In de zwarte lijst (art. 6:236 BW) staan bepalingen die per definitie onredelijk bezwarend zijn en op grond van art. 6:233 sub a BW vernietigbaar. Dit betekent dat de consument de mogelijkheid heeft naar de rechter te stappen en het beding te laten vernietigen waardoor het geen rechtsgevolgen meer heeft.

Naast de zwarte lijst is er ook een grijze lijst (art. 6:237 BW). Deze bedingen worden ‘vermoed’ als onredelijk bezwarend te worden aangemerkt. Dit betekent dat de kans groot is dat een dergelijk beding door de rechter kan worden vernietigd indien de consument dit in een procedure aanvoert. De gebruiker van de algemene voorwaarden heeft echter wel de mogelijkheid om omstandigheden aan te tonen die een ander verhaal vertellen, echter dit blijkt in de praktijk een lastige opgave te zijn. Het exoneratiebeding in de algemene voorwaarden is op deze lijst te vinden en is dus waarschijnlijk vernietigbaar.

B2B

Bovenstaande grijze en zware lijsten zijn slechts van toepassing bij consumentenovereenkomsten. Hoe zit het dan met het exoneratiebeding in de algemene voorwaarden bij een B2B-overeenkomst?

Voorop staat dat er nu vanuit wordt gegaan dat er twee gelijkwaardige contractpartijen zijn. Dit biedt ook meer mogelijkheden voor het vormgeven van de algemene voorwaarden. Een exoneratiebeding is in dit geval dan ook vaak toelaatbaar en in de praktijk veelvuldig terug te vinden.

Er zijn echter grenzen. Het exoneratiebeding mag niet in strijd zijn met de wet, openbare orde, of goede zeden. Zo mogen de maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet worden overschreden. Als ondernemer kun je dus geen aansprakelijkheid uitsluiten bij opzet of bewuste roekeloosheid. Er mag ook geen sprake zijn van misbruik van omstandigheden. Denk aan een monopolist die een voor hem extreem gunstig exoneratiebeding overeenkomt. Verder moeten de algemene voorwaarden uiteraard juist ter hand zijn gesteld en aanvaard door de wederpartij.

Omstandigheden van het geval

Naast de wettelijke vereisten zijn ook de omstandigheden van het geval relevant voor de geldigheid van het exoneratiebeding. Zo is van belang dat de algemene voorwaarden onderwerp van onderhandelen zijn geweest, uitgebreide onderhandelingen maken dit aannemelijker.

Daarnaast kan ook de strekking van de aansprakelijkheid relevant zijn, een beperking van aansprakelijkheid is eerder geldig dan volledige uitsluiting.

Ten slotte kan het gebruik van een exoneratie zo ongebruikelijk zijn dat het beding geen stand houdt. Denk hierbij aan het uitsluiten van volledige aansprakelijkheid bij een nieuwe productiemachine die niet blijkt te werken. In dit soort gevallen zijn er echter vaak meerdere gronden waar het beroep op het exoneratiebeding op stuk loopt.

Conclusie

Een exoneratiebeding in de algemene voorwaarden bij een consumentenovereenkomst is zelden toelaatbaar. Indien je hier als ondernemer toch gebruik van wilt maken zul met de juiste omstandigheden aan moeten tonen dat het beding niet onredelijk bezwarend is.

In een B2B-verhouding is het exoneratiebeding doorgaans geldig. Let hierbij wel op dat de algemene voorwaarden juist ter hand zijn gesteld. Zorg er daarnaast voor dat het beding de grenzen van redelijkheid en billijkheid niet overschrijdt. Dit doe je door het beding niet te ruim te formuleren en geen onredelijke exoneratie af te spreken.

Het voldoende specificeren is uiteraard lastiger ingeval het exoneratiebeding onderdeel uitmaakt van de algemene voorwaarden. Daar is dan ook extra oplettendheid bij te betrachten. Tenslotte, het is een beetje een inkoppertje, maar het exoneratiebeding mag ook niet in strijd zijn met de wet. Laat het exoneratiebeding dus door een jurist nakijken en voorkom onverwacht aansprakelijk te worden gesteld.


Koen Kersten

Na het afronden van de bachelor Nederlands recht aan de Radboud Universiteit volg ik op het moment de master Burgerlijk recht. Mijn interesses hierbij liggen vooral binnen het contractenrecht. Naast de studie werk ik enkele dagen per week in de praktijk waarbij ik huurders adviseer en bijsta in procedures.

Deel dit artikel

Share on facebook
Deel op Facebook
Share on twitter
Deel op Twitter
Share on linkedin
Deel op LinkedIn
Share on whatsapp
Deel via WhatsApp