Battle of forms; de forumkeuze

Op grond van het internationale recht hebben partijen bij een grensoverschrijdende overeenkomst de mogelijkheid om een forumkeuze af te spreken. Hiermee spreken ze af welke rechter bevoegd is bij een conflict over de overeenkomst.

De forumkeuze of rechtskeuze is veelal onderdeel van de algemene voorwaarden van partijen. Het kan voorkomen dat beide partijen verschillende algemene voorwaarden hanteren met daarin een forumkeuze voor elk een ander gerecht. Zo kan in een internationale koopovereenkomst de verkoper in zijn algemene verkoopvoorwaarden en de koper in zijn inkoopvoorwaarden elk een forumkeuze hebben opgenomen. Naar welk gerecht moeten partijen stappen wanneer er een conflict ontstaat over de nakoming van de overeenkomst? Met andere woorden: welke forumkeuze wint de ‘battle of the forms’?

De Brussel-I Verordening stelt de rechterlijke bevoegdheid vast bij internationale geschillen. De Verordening biedt partijen de mogelijkheid om een forumkeuze in de algemene voorwaarden overeen te komen.

Omdat partijen vaak niet de gehele algemene voorwaarden van de tegenpartij bestuderen dient er in de overeenkomst uitdrukkelijk te worden verwezen naar het beding. Het is van belang dat de forumkeuze daadwerkelijk aan de wederpartij is medegedeeld. Op deze manier tracht het Hof te voorkomen dat er geen wilsovereenstemming bestaat over een invloedrijke bepaling zoals de forumkeuze.

Wilsovereenstemming

Zoals het gerechtshof Den Haag heeft geoordeeld ligt het probleem van de battle of the forms in de wilsovereenstemming. De zaak speelde tussen een Nederlandse leverancier en een Duitse afnemer van producten in de bouwindustrie. Beide partijen hebben bij het sluiten van de overeenkomst hun eigen algemene voorwaarden van toepassing verklaard met daarin een (verschillend) forumkeuzebeding.

Het gerechtshof zoekt aansluiting met het arrest Höszig en het vereiste van wilsovereenstemming. Volgens het gerechtshof ontbreekt dit vereiste omdat het beding geen voorwerp van wilsovereenstemming is geweest, nu beide partijen een andere forumkeuze hanteren. Hiermee ontbreekt de door het Hof in Höszig vereiste daadwerkelijk instemming. Allebei de forumkeuzebedingen werden door het gerechtshof buiten toepassing gelaten.

Kanttekeningen

Is een forumkeuze dan per definitie niet geldig wanneer er de tegenpartij ook een forumkeuze hanteert? Nee, relevant kan zijn of de verwijzingen naar de bepalingen van hetzelfde ‘niveau’ zijn.

Zo staat een forumkeuzebeding dat zelf in de door partijen ondertekende overeenkomst is opgenomen een stuk sterker dan de forumkeuze die slechts in de algemene voorwaarden is opgenomen. Zeker wanneer de verwijzing naar deze algemene voorwaarden ook nog eens erg summier is. De rechter zal er in dat geval vanuit gaan dat partijen wilsovereenstemming hebben bereikt over de forumkeuze in het contract nu dat het meest aannemelijk is.

Uiteraard vergt dit wel enige terughoudendheid van de rechter. De omstandigheden van het geval kunnen uitmaken of wilsovereenstemming aannemelijk is.

Conclusie

Een battle of the forms bij een forumkeuzebeding zal dus zeer waarschijnlijk eindigen in ongeldigheid van allebei de bedingen.

Hoe kun je deze uitkomst als contractpartij nu voorkomen? Laat er geen twijfel over bestaan of de forumkeuze onderwerp van wilsovereenstemming is geweest. Zo kun je in de overeenkomst vastleggen dat de algemene voorwaarden(met daarin de forumkeuze) van de wederpartij buiten toepassing blijven. Op die manier voorkom je geschillen over de rechtsgeldigheid van het forumkeuzebeding.


Koen Kersten

Na het afronden van de bachelor Nederlands recht aan de Radboud Universiteit volg ik op het moment de master Burgerlijk recht. Mijn interesses hierbij liggen vooral binnen het contractenrecht. Naast de studie werk ik enkele dagen per week in de praktijk waarbij ik huurders adviseer en bijsta in procedures.

Deel dit artikel

Share on facebook
Deel op Facebook
Share on twitter
Deel op Twitter
Share on linkedin
Deel op LinkedIn
Share on whatsapp
Deel via WhatsApp