Het contractenrecht in coronatijden (overmacht)

De coronacrisis heeft op allerlei verschillende manieren invloed op onze maatschappij gekregen, waaronder ook het contractenrecht. Contractspartijen hebben in deze tijden allerlei vragen met betrekking tot de overeenkomsten die ze sluiten of hebben gesloten. Hoe zit het met de nakoming van een overeenkomst wanneer een van de partijen financieel hard is geraakt door de crisis, zoals de afname van drank door een horecagelegenheid? Hoe anticipeer ik bij het sluiten van een contract op een eventuele ‘lockdown’? In dit artikel bespreek ik het beroep op overmacht door commerciële contractpartijen tijdens deze coronapandemie.

Toerekening van schade

Vanwege de onverwachte financiële tegenslagen is het voor contractspartijen veelal niet meer haalbaar om aan bepaalde contractuele verplichtingen te voldoen. Daarnaast is voor het voor hen soms bedrijfseconomisch zinloos om het contract nog na te leven. Denk aan het café dat zijn deuren vanwege een lockdown moet sluiten en geen drank meer kan verkopen, maar ondertussen door een contractspartij wordt gehouden om fusten bier af te nemen.

Kan dit café zich beroepen op overmacht? In principe geldt: afspraak is afspraak. Wordt het contract niet nagekomen, dan dient de schade die dit met zich meebrengt te worden vergoed. Om als contractpartij aansprakelijk gehouden te worden voor de schade van de wederpartij, moet de tekortkoming toegerekend kunnen worden. Dan komen we bij de wettelijke regeling van overmacht, art. 6:75 BW. Dit artikel luidt als volgt:

Een tekortkoming kan de schuldenaar niet worden toegerekend, indien zij niet is te wijten aan zijn schuld, noch krachtens wet, rechtshandeling of in het verkeer geldende opvattingen voor zijn rekening komt.

Wanneer de tekortkoming niet kan worden toegerekend, is er ook geen aansprakelijkheid voor de geleden schade. Of er aan bovenstaande wettelijke regeling is voldaan, is afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Relevante omstandigheden zijn bijvoorbeeld de inhoud van het contract (inclusief de algemene voorwaarden) en de specifieke gevolgen van de coronacrisis op de partij die de overeenkomst niet nakomt.

Daarnaast is ook relevant wanneer het contract is gesloten, voor of na het begin van de coronacrisis. Met andere woorden; had de tekortkomende partij kunnen inzien dat de gevolgen van de coronacrisis van invloed zullen zijn op zijn mogelijkheden tot nakoming?

Concrete omstandigheden van het geval

In bovenstaande voorbeeld van het café valt te beargumenteren dat sprake is van overmacht. De gevolgen van de coronacrisis vallen ingevolge de wet mocht de maatschappelijke opvattingen voor het risico van de caféhouder. Echter, de caféhouder kàn wel nakomen, de fusten afnemen en deze proberen ergens op te slaan.

In een geval wanneer er ook niet nagekomen kan worden vanwege de coronacrisis is dan ook kansrijker voor een beroep op overmacht. Denk hierbij aan de Jaarbeurs Utrecht die een event niet kan organiseren vanwege de door de overheid opgelegde beperkingen voor grote groepen mensen.

Of er, wellicht net iets anders dan vooraf beoogd, na kan worden gekomen is dus een belangrijke indicatie voor het ontbreken van overmacht.

Overmachtsclausule

Om te bepalen of er sprake is van overmacht is van belang na te gaan of er in de overeenkomst een overmachtsclausule is opgenomen. In deze overmachtsclausule leggen partijen vast bij welke omstandigheden er (in ieder geval) sprake is van overmacht. Denk hierbij aan extreem weer, stakingen of een internationaal conflict. Deze clausule kan verschillende rechtsgevolgen geven aan de overmachtssituatie, zoals een eenzijdige ontbinding van de overeenkomst of opschorting van de nakomingsverplichting.

Partijen die in de huidige tijd een contract sluiten doen er verstandig aan om een dergelijke overmachtsclausule overeen te komen. Op die manier voorkomen ze dat er een conflict bestaat over de vraag of een beperkende maatregel van de overheid voor hen in overmachtssituatie resulteert.

Onvoorziene omstandigheden

Naast overmacht is er ook nog de mogelijkheid op grond van art. 6:258 BW vanwege onvoorziene omstandigheden de overeenkomst geheel of gedeeltelijk te laten ontbinden. Dit kan tevens met terugwerkende kracht.

De rechter beoordeelt of, naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid, instandhouding van de overeenkomst niet kan worden verwacht. Deze onvoorziene omstandigheden mogen niet voor rekening komen van degene die zich er op beroept.

Indien door onvoorziene omstandigheden, zoals een pandemie, een van de partijen zeer wordt bemoeilijkt in de nakoming van de overeenkomst is een beroep op deze grond wellicht mogelijk. Deze partij dient daarvoor wel een procedure te starten. Alleen een rechter kan de overeenkomst ontbinden of wijzigen op grond van art. 6:258 BW.

Conclusie

De gevolgen van de coronapandemie houden niet op bij het contractenrecht. Veel ondernemingen kunnen door financieel zwaar weer niet voldoen aan de contractverplichtingen.

In beginsel betekent het tekortkomen in deze verplichtingen dat de hieruit voortvloeiende schade van de tegenpartij voor vergoeding in aanmerking komt. Wanneer dit tekortkomen echter niet valt toe te rekenen bestaat er een wettelijke uitzondering. Dan is er sprake van overmacht. De oorzaken van het tekortkomen zullen dan buiten de schuld of het risico van de tekortkomende partij moeten liggen.

Daarnaast kan een partij de rechter om ontbinding of wijziging van de overeenkomst verzoeken vanwege onvoorziene omstandigheden, zoals de coronapandemie. Een beroep op overmacht of onvoorziene omstandigheden druist echter in tegen de contractsvrijheid. Dit maakt de kans op succes erg klein. Een overmachtsclausule biedt hier uitkomst. Partijen kunnen afspreken wat de rechtsgevolgen zijn van een pandemie zoals de huidige en op deze manier een conflict voorkomen.


Koen Kersten

Na het afronden van de bachelor Nederlands recht aan de Radboud Universiteit volg ik op het moment de master Burgerlijk recht. Mijn interesses hierbij liggen vooral binnen het contractenrecht. Naast de studie werk ik enkele dagen per week in de praktijk waarbij ik huurders adviseer en bijsta in procedures.

Deel dit artikel

Share on facebook
Deel op Facebook
Share on twitter
Deel op Twitter
Share on linkedin
Deel op LinkedIn
Share on whatsapp
Deel via WhatsApp