Een rechter aanwijzen in de algemene voorwaarden (forumkeuze)

Als ondernemer in een tijd van globalisering zul je steeds vaker contracten sluiten met wederpartijen uit het buitenland. Bij geschillen over dit contract rijst de vraag naar welk gerecht je kunt stappen om een procedure te starten. Als uitgangspunt geldt dat het gerecht van de staat waar de gedaagde is gevestigd bevoegd is.

De Brussel I-Verordening biedt de mogelijkheid om een forumkeuze overeen te komen. Hiermee wijzen partijen zelf het gerecht aan waar geprocedeerd dient te worden. Het forumkeuzebeding wordt doorgaans vaak opgenomen in de algemene voorwaarden. Hierdoor ontstaan er geschillen over de geldigheid van dit beding. Partijen stellen hierbij niks van het beding af te weten en er nooit mee te hebben ingestemd.

Welke formaliteiten gelden er voor een forumkeuzebeding in de algemene voorwaarden? En hoe voorkom je problemen?

De forumkeuze

Partijen komen met het forumkeuzebeding dus overeen welk gerecht over het geschil moet beslissen. De bevoegdheid van het aangewezen gerecht is, tenzij partijen anders overeenkomsten, exclusief. Partijen kunnen dus alleen bij dat gerecht een procedure starten. Het gerecht dient wel van een lidstaat van de Brussel I-Verordening te zijn. De partijen van de overeenkomst hoeven zelf niet in een lidstaat gevestigd zijn.

Formele eisen

Een beding in een contract heeft alleen rechtskracht wanneer dit door beide partijen is overeengekomen. Dit geldt des te meer wanneer het gaat om een beding uit de algemene voorwaarden. Immers, het is bij een forumkeuzebeding dat ergens in de algemene voorwaarden is verstopt nog maar de vraag of partijen dit echt zijn overeengekomen. Het Europese Hof wil voorkomen dat partijen gebonden worden aan een voor forumkeuze die ze nooit hebben gezien. Want wie leest er nu altijd alle kleine lettertjes?

In het arrest Höszig kwam in een zakelijk geschil de vraag aan de orde of er een beroep kon worden gedaan op het forumkeuzebeding uit de algemene voorwaarden. Het Hof bepaalde dat dit beding geldig is mits het voldoet aan de volgende drie formele eisen:

  • Er in de tekst van de door partijen ondertekende overeenkomst uitdrukkelijk wordt verwezen naar de algemene voorwaarden;
  • Deze uitdrukkelijke verwijzing bij betrachting van de normale zorgvuldigheid kan worden nagegaan;
  • Kan worden vastgesteld dat de algemene voorwaarden daadwerkelijk aan de andere partij zijn meegedeeld.

Het Hof geeft aan dat van belang is dat de forumkeuze het voorwerp van wilsovereenstemming is geweest. De algemene voorwaarden met daarin de forumkeuze hoeven dus niet te zijn opgenomen in de overeenkomst, er moet in de overeenkomst zelf wel expliciet naar deze algemene voorwaarden worden verwezen.

Omdat de forumkeuze verstrekkende gevolgen heeft worden bovenstaande eisen streng gehanteerd. Zo is bijvoorbeeld geoordeeld dat een forumkeuze in de algemene voorwaarden die op de achterkant van het contract zijn geplaatst(zonder verwijzing op de voorkant) niet geldig is. Je kunt dan namelijk onvoldoende vaststellen dat de wederpartij ermee heeft ingestemd.

Let op!

Het recht zou het recht niet zijn als er geen uitzonderingen waren op de mogelijkheid om een forumkeuze overeen te komen. Om te beginnen geldt de exclusieve bevoegdheid alleen in een B2B-verhouding. Een consument kan namelijk ook naar het gerecht van zijn eigen woonplaats stappen. Op deze manier probeert de wetgever de consument als ‘zwakkere’ partij te beschermen.

Verder geeft de Brussel I-Verordening in artikel 24 een aantal gevallen waarin het door de verordening aangewezen gerecht exclusief bevoegd is. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de geldigheid van inschrijvingen in de openbare registers of de registratie of geldigheid van bepaalde intellectuele eigendomsrechten. In deze wettelijke uitzonderingssituaties kan er geen ander gerecht worden aangewezen en moet men het gerecht uit de verordening aanhouden.

Voorkom problemen

Aangezien voorkomen beter is dan genezen is het belangrijk om te weten wat je moet doen om risico’s te vermijden. Om er zeker van te zijn dat de forumkeuze uit de algemene voorwaarden geldig is kun je de volgende concrete punten nagaan:

  • Verwijs uitdrukkelijk (dus bijvoorbeeld niet in een voetnoot) in de overeenkomst naar de algemene voorwaarden.
  • Stuur in verband met de correcte terhandstelling van de algemene voorwaarden een kopie van de algemene voorwaarden aan de wederpartij. Vanwege het belang van wilsovereenstemming kan dit het beste een vertaling in de voor de wederpartij bekende taal zijn.
  • Zorg ervoor dat je aan kunt tonen dat je de algemene voorwaarden hebt afgegeven aan de wederpartij.
  • Neem ook in het contract zelf een verwijzing naar de forumkeuze zelf op. Alhoewel het Europese hof deze eis niet stelt niet sta je hierdoor wel sterker bij een geschil over de wilsovereenstemming.

Conclusie

Laat er geen twijfels over bestaan of er wilsovereenstemming was over de forumkeuze. Dit doe je door de bovenstaande aandachtspunten goed na te lopen.

De forumkeuze kan dus wel degelijk als onderdeel van de algemene voorwaarden rechtsgeldig zijn. Zorg er dan wel voor dat deze voorwaarden van kracht zijn. Het is vooral van belang dat je aan kunt tonen dat de forumkeuze daadwerkelijk is overeengekomen. Op deze manier kan een wederpartij zich niet beroepen op de ongeldigheid van het beding en hoef jij geen verre reis te maken naar een gerecht in het buitenland om te kunnen procederen.


Koen Kersten

Na het afronden van de bachelor Nederlands recht aan de Radboud Universiteit volg ik op het moment de master Burgerlijk recht. Mijn interesses hierbij liggen vooral binnen het contractenrecht. Naast de studie werk ik enkele dagen per week in de praktijk waarbij ik huurders adviseer en bijsta in procedures.

Deel dit artikel

Share on facebook
Deel op Facebook
Share on twitter
Deel op Twitter
Share on linkedin
Deel op LinkedIn
Share on whatsapp
Deel via WhatsApp