Hoe komt een overeenkomst tot stand?

Het zal u wellicht niet zijn ontgaan. Afgelopen juli verkocht de MediaMarkt enkele iMacs voor minder dan drie euro. Overduidelijk een fout bij het zetten van de komma. MediaMarkt herstelde de fout maar een aantal klanten hadden de computer al geleverd gekregen. De meeste klanten begrepen dat het hier om een fout ging, echter een paar van hen bleven erbij dat de MediaMarkt de koopovereenkomst na moest komen.

Dergelijke situaties zijn niet nieuw, in 2017 verkocht Leenbakker (per ongeluk) hoogslapers met een korting van 90%. Is er in deze gevallen een overeenkomst tot stand gekomen? En kunnen partijen nakoming afdwingen?

Aanbod en aanvaarding

Een wederkerige overeenkomst komt ingevolge art. 6:217 BW tot stand door middel van aanbod en aanvaarding. Het aanbod moet alle essentiële kenmerken van de overeenkomst bevatten, denk aan de prijs of de belangrijke kenmerken van het product dan wel de dienst.

Een advertentie van een auto in een krant is echter geen aanbod, maar een uitnodiging om in onderhandeling te komen. Dit bericht is onvoldoende bepaald om als aanbod gekwalificeerd te worden. Het is meestal niet bekend om welke specifieke auto het gaat. Het bericht is bovendien niet specifiek gericht tot één persoon, maar iedereen die de advertentie leest. De aanvaarding is laagdrempelig, een mondelinge ‘prima’ kan voldoende zijn, al is het bewijstechnisch natuurlijk wel handig om dit schriftelijk te doen.

Het doen van een aanbod en de aanvaarding zijn rechtshandelingen en vereist op grond van art. 3:33 BW een op een rechtsgevolg gerichte handeling die zich door een verklaring heeft geopenbaard. Het ontbreken van wilsovereenstemming resulteert in een wilsgebrek waardoor er geen rechtsgeldige overeenkomst totstandgekomen is.

Gerechtvaardigd vertrouwen

Een belangrijke uitzondering op het zojuist genoemde vereiste van wilsovereenstemming is het gerechtvaardigd vertrouwen (art. 3:35 BW). Op het moment dat wil en wilsverklaring niet overeenkomen, maar de wederpartij er gerechtvaardigd op mocht vertrouwen dat dit wel het geval was, is er toch een rechtsgeldige overeenkomst totstandgekomen. De wet luidt als volgt:

Tegen hem die eens anders verklaring of gedraging, overeenkomstig de zin die hij daaraan onder de gegeven omstandigheden redelijkerwijze mocht toekennen, heeft opgevat als een door die ander tot hem gerichte verklaring van een bepaalde strekking, kan geen beroep worden gedaan op het ontbreken van een met deze verklaring overeenstemmende wil.

Hoe vertaalt dit zich nu naar de praktijk? Een van de kopers van de spotgoedkope iMacs is een rechtszaak begonnen tegen de MediaMarkt. Hij eist nakoming van de koopovereenkomst. Hij doet o.a. een beroep op dit gerechtvaardigd vertrouwen en acht hierbij van belang dat MediaMarkt een bestelbevestiging heeft verzonden en heeft geleverd.

De kans dat dit beroep zal slagen is echter klein. De rechter zal zwaar laten meewegen dat er zo’n laag bedrag is betaald voor de iMacs dat elk redelijk denkend mens in zou moeten zien dat het hier om een fout ging (wilsgebrek).

Dit zou bijvoorbeeld anders zijn wanneer er een prijs van ongeveer 50% van de marktwaarde zou zijn betaald op een Black Friday. Extreme kortingen komen, zeker op die dag, nu eenmaal voor.

Dat er een automatische bestelbevestiging is verstuurd en ook is geleverd doet hier niet aan af, want de wil om te leveren (of het gerechtvaardigd vertrouwen hierin) moet bij het doen van het aanbod aanwezig zijn. De bestelbevestiging en levering zijn pas achteraf. De verwachting is dus dat de koper van de iMac’s in het ongelijk zal worden gesteld.

Afwijking bij opdrachtbevestiging

Een ander voorkomend probleem in de praktijk is wanneer er overeenkomst wordt gesloten en de opdrachtbevestiging afwijkt van de overeen gekomen offerte. De offerte (als aanbod) wordt aanvaard met een opdrachtbevestiging waarin enigszins wordt afgeweken van deze offerte. Is er dan sprake van aanbod en aanvaarding, oftewel totstandkoming van een rechtsgeldige overeenkomst?

In beginsel geldt dat de afwijkende opdrachtbevestiging kan worden gekwalificeerd als een nieuw aanbod. Een nieuw aanbod betekent dat er opnieuw aanvaarding is vereist. Nu heb ik de woorden ‘in beginsel’ om een reden gebruikt.

Of bovenstaande opgaat is ingevolge art. 6:225 lid 2 BW namelijk afhankelijk van de mate waarin de opdrachtbevestiging afwijkt van de offerte. Indien er slechts op ondergeschikte punten wordt afgeweken van het initiële aanbod, dan komt de overeenkomst overeenkomstig deze aanvaarding toch tot stand.

Wat precies moet worden verstaan onder ‘ondergeschikte punten’ is niet geheel duidelijk. Dit slaat in ieder geval niet op de prijs, de hoeveelheid of andere kenmerken die essentieel zijn om in redelijkheid tot aanvaarding van het aanbod te komen.

Conclusie

Bij totstandkoming van de overeenkomst moet er sprake zijn van aanbod en aanvaarding. Het aanbod moet alle essentiële elementen van de overeenkomst bevatten en de aanvaarding moet dit, mogelijk met afwijking van enkele ondergeschikte punten, aanvaarden. Hierbij is overeenstemming van wil en de wilsverklaring vereist.

Is dit niet het geval, dan kan de wederpartij nog een beroep doen op het gerechtvaardigd vertrouwen. Echter, om dit beroep te doen slagen had hij, gegeven de omstandigheden, redelijkerwijs van wilsovereenstemming uit mogen gaan.

Ook bij de opdrachtbevestiging is het belangrijk om bij de aanvaarding niet allerlei grote wijzigingen in te brengen, aangezien er dan sprake is van een nieuw aanbod. Aanbod en aanvaarding vormen de basis voor de overeenkomst.

Echter, er zitten haken en ogen aan, zoals de koper van de iMac’s zal merken. Te mooi om waar te zijn is meestal ook gewoon te mooi om waar te zijn.


Koen Kersten

Na het afronden van de bachelor Nederlands recht aan de Radboud Universiteit volg ik op het moment de master Burgerlijk recht. Mijn interesses hierbij liggen vooral binnen het contractenrecht. Naast de studie werk ik enkele dagen per week in de praktijk waarbij ik huurders adviseer en bijsta in procedures.

Deel dit artikel

Share on facebook
Deel op Facebook
Share on twitter
Deel op Twitter
Share on linkedin
Deel op LinkedIn
Share on whatsapp
Deel via WhatsApp